Klasa energetyczna lampy LED – dlaczego dobra lampa ma klasę E, F albo G

Lampa LED z klasą E, F albo G nie jest przez to gorsza ani prądożerna. Od 1 września 2021 r. źródła światła oznacza się według nowej, celowo zaostrzonej skali A–G, w której najbardziej efektywne produkty dostępne wtedy na rynku trafiły typowo do klasy C lub D. Klasa mówi przy tym tylko o jednym: ile lumenów lampa daje z każdego wata – nie o barwie, wierności kolorów ani komforcie światła.

Dlaczego nowa skala jest „przesunięta”

Do sierpnia 2021 r. żarówki i lampy oznaczano skalą od A++ do E. Diody w ostatnich latach wyraźnie poprawiły sprawność i właśnie na ten postęp powołała się Komisja Europejska, zapowiadając zmianę etykiet. Od 1 września 2021 r. obowiązuje rozporządzenie (UE) 2019/2015, które przywróciło prostą skalę od A do G, ale z dużo wyższymi progami.

Nowe progi ustawiono celowo tak, by na starcie bardzo niewiele produktów mogło sięgnąć najwyższych klas. Według Komisji Europejskiej najbardziej efektywne źródła dostępne wtedy na rynku dostały typowo klasę C lub D. Górę skali zostawiono więc na przyszłe, sprawniejsze konstrukcje. Liter z dawnej i nowej etykiety nie da się porównywać: E na nowej skali to nie to samo, co niska klasa na starej.

Klasa to lumeny na wat

O klasie decyduje skuteczność świetlna, czyli ile lumenów użytecznego światła źródło wytwarza z jednego wata pobieranej mocy. Dla źródeł kierunkowych, np. reflektorów GU10, wynik mnoży się dodatkowo przez 1,176, więc próg klasy osiągają przy nieco niższej liczbie lm/W. Progi zapisano w załączniku II rozporządzenia 2019/2015:

Klasę łatwo oszacować samemu z danych na karcie. Kinkiet LED Isla o długości 41 cm daje 1500 lm przy 12 W, czyli 125 lm/W – to klasa E. Kinkiety z kolekcji Linea w wersji 61 cm wytwarzają 2333 lm przy tej samej mocy, ok. 194 lm/W, i mają klasę B. Wśród żarówek LED reflektor ES111 o mocy 9 W daje 780 lm, ok. 87 lm/W, a po przemnożeniu przez współczynnik dla źródeł kierunkowych ok. 102 lm/W – to klasa F. Taki rachunek z kart produktów jest orientacyjny – oficjalną klasę producent ustala na podstawie pomiarów i deklaruje w bazie EPREL.

Czego klasa energetyczna nie mówi

Wzór na klasę uwzględnia wyłącznie światło i moc. Dwie lampy tej samej klasy mogą więc różnić się wszystkim, co odczuwasz na co dzień:

• jasnością – kinkiet z kolekcji Ibros o długości 63 cm w wersji 9 W o stałej barwie ma klasę G i daje 649 lm, a o tym, czy to wystarczy, decydują lumeny, nie litera;
• oddawaniem barw – reflektory magnetyczne Magnetic Slim mają klasę G, a jednocześnie wskaźnik Ra od 91 do 96, czyli bardzo wiernie pokazują kolory;
• barwą – 2700 K i 4000 K mogą mieć identyczną klasę;
• rozkładem światła i olśnieniem – kształt klosza, dyfuzor czy kąt świecenia nie zmieniają litery na etykiecie, a bardzo zmieniają wygodę patrzenia.

Klasa jest więc dobrym kryterium przy porównaniu dwóch podobnych lamp o tej samej jasności. Przy wyborze lampy do pokoju ważniejsze są strumień, barwa i Ra – o liczeniu potrzebnej jasności piszemy w poradniku o lumenach.

Plafony LED

Jak czytać etykietę energetyczną lampy

Etykieta źródła światła ma stały układ. Znajdziesz na niej:

1. nazwę lub znak towarowy dostawcy i identyfikator modelu – po nich odszukasz produkt w bazie;
2. skalę od A do G z wyróżnioną klasą danego produktu;
3. zużycie energii w kWh na 1000 godzin świecenia;
4. kod QR prowadzący do europejskiej bazy produktów;
5. numer rozporządzenia 2019/2015.

Najbardziej praktyczna jest liczba kWh/1000 h. Ponieważ 1 W przez 1000 godzin to 1 kWh, ta wartość odpowiada w przybliżeniu mocy lampy w watach: oprawa o mocy 12 W zużyje ok. 12 kWh na każde tysiąc godzin świecenia. Od 1 września 2021 r. dane z nowej etykiety muszą być podawane także w sklepach internetowych.

Ile prądu zużyje lampa – policz sam

Różnica między sąsiednimi klasami wygląda na etykiecie dramatycznie, ale w domowym rachunku bywa niewielka. Najlepiej sprawdzić to na liczbach.

Wniosek: przejście z żarówek tradycyjnych na LED zmienia rachunek kilkukrotnie, a wybór między klasą E i G w jednej lampie – o kilka kilowatogodzin rocznie. Klasa ma większe znaczenie tam, gdzie światło pali się wiele godzin dziennie albo opraw jest dużo, np. w długim korytarzu czy w domowym biurze. Jak przeliczać dawne waty na lumeny, pokazujemy w poradniku o trzonkach i żarówkach LED.

Kod QR i baza EPREL

Kod QR z etykiety prowadzi do EPREL, czyli europejskiej bazy danych produktów do celów etykietowania energetycznego. Znajdziesz tam więcej informacji, niż mieści etykieta, m.in. kartę informacyjną produktu i samą etykietę. Produkt można też wyszukać bez skanowania kodu – po jego numerze rejestracyjnym EPREL, wpisanym w wyszukiwarkę na stronie bazy.

W EPREL porównasz parametry dwóch modeli zapisane przez producentów w jednym, urzędowym miejscu. To przydaje się zwłaszcza wtedy, gdy opisy sklepowe różnią się formą albo pomijają któryś parametr.

Które lampy mają etykietę, a które nie

Etykietę ma źródło światła. Oprawa, w której wbudowane diody nie dają się wymienić, jest traktowana jako źródło światła, dlatego od 1 września 2021 r. znów ma własną klasę i numer w EPREL – dotyczy to np. plafonów LED, kinkietów i lamp wiszących z wbudowanym LED. Lampy z wymiennym źródłem, czyli na żarówki, są z obowiązku etykietowania zwolnione: tam klasę ma dopiero żarówka, którą wkręcisz.

Minimum ekoprojektu: Ra, migotanie, efekt stroboskopowy

Obok etykiety istnieje drugi przepis – rozporządzenie w sprawie ekoprojektu (UE) 2019/2020. Ono nie ocenia produktów w skali, tylko ustala minimum, które źródło światła musi spełnić, by w ogóle trafić do sprzedaży w UE. Od 1 września 2021 r. dotyczy to m.in. trzech parametrów jakości światła.

Oddawanie barw: Ra co najmniej 80

Wskaźnik oddawania barw (CRI, oznaczany Ra) mówi, jak wiernie przedmioty wyglądają w danym świetle w porównaniu ze światłem wzorcowym. Źródła światła muszą mieć Ra ≥ 80. Wyjątki dotyczą m.in. źródeł do zastosowań zewnętrznych i przemysłowych – wtedy niższy wskaźnik musi być wyraźnie zaznaczony na opakowaniu. Ra 80 to więc punkt wyjścia, a nie wyróżnik; tam, gdzie kolory są ważne, szuka się wartości 90 i wyżej.

Migotanie: PstLM nie więcej niż 1,0

Migotanie to szybkie zmiany natężenia światła, których często nie zauważamy świadomie, a które mogą męczyć wzrok i wywoływać ból głowy. Mierzy je wskaźnik PstLM. Wartość 1 oznacza, że przeciętny obserwator dostrzeże migotanie z prawdopodobieństwem 50% – i to jest górny limit dla źródeł LED zasilanych bezpośrednio z sieci 230 V, mierzony przy pełnej mocy.

Efekt stroboskopowy: SVM 0,9, a od 2024 r. 0,4

Efekt stroboskopowy to złudzenie, przy którym poruszające się przedmioty wydają się spowolnione albo zatrzymane. Mierzy go wskaźnik SVM, a limit – podobnie jak przy migotaniu – dotyczy źródeł LED zasilanych bezpośrednio z sieci. Od września 2021 r. limit wynosił 0,9, a od 1 września 2024 r. został zaostrzony do 0,4. Wyjątki są podobne jak przy Ra.

Wymogi dotyczące migotania i efektu stroboskopowego sprawdza się przy pełnej mocy źródła. Po ściemnieniu zachowanie światła zależy też od ściemniacza – dlatego tak ważne jest, by żarówka była oznaczona jako ściemnialna, a ściemniacz przeznaczony do LED.

Spoty LED

Najczęstsze pytania

Czy lampa klasy F zużyje dużo prądu?

Nie. Klasa F oznacza 85–110 lm/W, a dawna żarówka 60 W dawała ok. 806 lm, czyli niecałe 14 lm/W. Lampa LED klasy F daje więc tę samą ilość światła przy kilkukrotnie mniejszym poborze mocy niż żarówka tradycyjna.

Gdzie znaleźć numer EPREL lampy?

Kod QR z etykiety prowadzi wprost do rekordu modelu w EPREL, a w Światłowni przy oprawach z LED zintegrowanym i przy żarówkach podajemy numer w parametrach produktu jako „Numer rejestracyjny EPREL”. Ten numer wpiszesz w wyszukiwarkę EPREL i zobaczysz kartę informacyjną modelu bez skanowania kodu.

Czy oprawa na żarówki ma klasę energetyczną?

Nie, bo klasę ma źródło, a nie oprawka. Zużycie takiej lampy policzysz z żarówek: trzy źródła po ok. 8 W to ok. 24 W, czyli ok. 24 kWh na 1000 godzin świecenia. Klasę każdej żarówki sprawdzisz na jej etykiecie – przykłady lamp tego typu znajdziesz wśród plafonów na żarówki.