Trzonki żarówek E27, E14, GU10, G9, GX53 – jak dobrać żarówkę LED do lampy

Żarówkę LED do lampy dobierasz w trzech krokach: najpierw trzonek, który musi pasować do oprawki (E27, E14, GU10, G9, GX53 albo ES111), potem jasność w lumenach, a na końcu limit mocy gniazda i miejsce na bańkę pod kloszem. Waty mówią tylko, ile prądu pobierze źródło – dlatego zamiennik dawnej „sześćdziesiątki” szukasz po liczbie ok. 806 lm, a nie po 60 W na opakowaniu.

Rodzaje trzonków i co oznaczają ich nazwy

Trzonek to część żarówki, którą łączysz z oprawką, a jego nazwa nie jest przypadkowym kodem. W gwintach „E” pochodzi od nazwiska Edisona, a liczba to średnica w milimetrach: E27 ma 27 mm, E14 – 14 mm. Przy GU10 liczba oznacza rozstaw bolców. Już z nazwy wiesz więc, że E14 nie wkręci się w gniazdo E27.

Gdy oznaczenie na starej żarówce się starło, zmierz średnicę gwintu albo rozstaw bolców – to pewniejsze niż porównywanie zdjęć. Zamienniki znajdziesz wśród żarówek LED do wymiany.

GU10 a MR16 – podobne z przodu, inne w środku

Reflektorki GU10 i MR16 mają podobny przód, dlatego łatwo je pomylić. GU10 zasila się wprost z sieci 230 V i ma bagnetowe mocowanie: wsuwasz bolce i przekręcasz. MR16 z trzonkiem GU5.3 ma dwa cienkie, proste bolce, które się wciska, i pracuje na niskim napięciu 12 V, więc w obwodzie musi być transformator – wbudowany w oprawę albo osobny, np. w suficie. Te źródła nie są zamienne – żarówka GU10 nie zadziała w instalacji przygotowanej pod MR16 i odwrotnie.

Przed zakupem wyjmij starą żarówkę i spójrz na bolce: grubsze, zakończone poszerzeniem, to GU10, cienkie szpilki – GU5.3. Osobny transformator w suficie oznacza instalację niskonapięciową; jej przeróbkę na 230 V zostaw elektrykowi. Płaskie GX53 i szerokie ES111 to jeszcze inne rodziny – przykłady opraw na nie znajdziesz wśród opraw natynkowych i tub, a o rozmieszczaniu oczek na suficie piszemy w osobnym poradniku o oprawach punktowych.

Jaka żarówka LED zamiast 40 W, 60 W czy 100 W

W żarówce tradycyjnej więcej watów oznaczało więcej światła. Dioda daje tę samą ilość światła przy kilkukrotnie mniejszej mocy, więc do porównań służą lumeny (lm) – miara ilości światła wysyłanego przez źródło. Unijne przepisy wymagają, by na opakowaniu żarówki strumień w lumenach był wydrukowany czcionką co najmniej dwa razy większą niż moc w watach – to podpowiedź, na którą liczbę patrzeć najpierw.

Przy wymianie dawnej żarówki pomaga tabela równoważności z rozporządzenia (WE) 244/2009 w sprawie ekoprojektu bezkierunkowych lamp do użytku domowego. Przepis już nie obowiązuje, ale jego wartości są wygodnym punktem odniesienia.

Orientacyjnie LED o jasności 806 lm pobiera ok. 8 W, 1055 lm – ok. 10 W, a 1521 lm – ok. 13 W. Konkretne modele różnią się jednak między sobą, więc zawsze porównuj lumeny, a nie moc. Ile lumenów potrzebuje cały pokój, to osobne pytanie – odpowiadamy na nie w poradniku o liczeniu jasności.

Maksymalna moc gniazda a żarówka LED

Na karcie lampy na żarówki zwykle znajdziesz maksymalną moc źródła. To limit dla jednego gniazda, a nie dla całej oprawy, i ustala go producent lampy. Przy żarówkach tradycyjnych ograniczał wybór jasności, przy LED zwykle przestaje mieć znaczenie. Przykład: drewniana lampa wisząca Burgo ma gniazdo E27 z limitem 15 W – mieści się w nim nawet LED o strumieniu 1521 lm, który pobiera ok. 13 W.

Są jednak oprawy, w których limit realnie zawęża wybór: lampy z kapsułkami G9 mają często limit 5 W, a tuby i spoty Kendal na GX53 – 7 W.

Żarówki LED

Kształt bańki i filament, gdy żarówkę widać

Pod mlecznym kloszem kształt żarówki nie gra roli, bo świeci całe szkło. Za przezroczystym kloszem, w kryształkach albo w oprawie bez klosza bańka staje się częścią wyglądu: kulka, świeczka, globe czy rurka zmieniają proporcje lampy, a jasny, odsłonięty punkt razi na wysokości oczu.

Do lamp z przezroczystym szkłem często wybiera się żarówki filament, czyli LED z widocznymi cienkimi „żarnikami”, w bańkach przezroczystych, bursztynowych lub dymionych. Przy kryształkach przezroczysta świeczka wydobywa błyski, a mleczna kulka je łagodzi. Przed zakupem porównaj wymiary bańki z wnętrzem klosza: w małej kuli zwykła żarówka może się nie zmieścić albo dotykać szkła. A jeśli przy wymianie stłukł się klosz, do niektórych modeli dostępne są osobne klosze zapasowe.

Ściemnialna żarówka LED i ściemniacz

Żeby przygaszać światło, muszą się zgodzić trzy elementy: lampa, żarówka i ściemniacz. Żarówka LED musi mieć oznaczenie „ściemnialna”, a ściemniacz musi być przeznaczony do LED. Zwykła, nieściemnialna żarówka LED podłączona do ściemniacza może migotać albo brzęczeć. Przepisy unijne pomagają to sprawdzić: na opakowaniu źródła światła musi być ostrzeżenie, jeśli nie da się go ściemniać albo da się je ściemniać tylko określonymi ściemniaczami. W tym drugim przypadku producent ma obowiązek opublikować na swojej stronie listę zgodnych ściemniaczy.

Sprawdź też kartę lampy: jeśli w parametrze „Ściemnianie” jest „nie”, nie planuj do niej ściemniacza, a słabsze wieczorne światło daj osobną lampką. Wymianę łącznika na ściemniacz zleć elektrykowi z uprawnieniami. Przygaszona żarówka LED nie robi się cieplejsza – o doborze samej barwy piszemy w poradniku o kelwinach.

„Żarówki w zestawie: nie” – co sprawdzić na karcie lampy

W lampach z gniazdami źródło zwykle dokupujesz osobno, więc zaplanuj je razem z lampą. Na karcie odczytaj kolejno:

• trzonek – określa rodzinę żarówek, spośród których wybierasz;
• liczbę punktów światła – tyle sztuk kupujesz; w jednej lampie stosuj jednakowe żarówki, inaczej klosze będą świecić nierówno;
• maksymalną moc – granica dla każdego gniazda osobno;
• wymiary i rodzaj klosza – mówią, czy żarówka będzie widoczna i ile ma miejsca;
• ściemnianie – czy w ogóle warto szukać ściemnialnych źródeł.

Dobry przykład to kinkiety na żarówki: jeden model przyjmuje kapsułkę G9 z limitem kilku watów, inny – zwykły gwint E27, i każdy wymaga innego zakupu.

LED zintegrowany czy lampa na żarówki

LED zintegrowany to diody wbudowane w oprawę na stałe: nie wymieniasz żarówki, a strumień, barwę i oddawanie barw ustala producent. Zamiast porównywać cechy w oderwaniu, zadaj sobie trzy pytania.

Czy chcesz kiedyś zmienić jasność lub barwę?

Jeśli pokój może zmienić przeznaczenie, lampa na żarówki pozwala dostosować światło samą wymianą źródła. W oprawie z LED zintegrowanym zmiana jest możliwa tylko wtedy, gdy producent przewidział regulację barwy; jak działa taka regulacja, wyjaśniamy w poradniku o lampach CCT.

Czy forma lampy ma być bardzo płaska lub nietypowa?

Diody nie potrzebują oprawki, więc oprawa może mieć kilka centymetrów grubości albo kształt pierścienia czy linii. Płaskie oprawy przy suficie znajdziesz wśród plafonów LED, a świecące pierścienie i linie na zwisie – wśród lamp wiszących z wbudowanym LED.

Czy żarówka ma być ozdobą?

Filament w przezroczystej kuli, świeczki w kryształowym kinkiecie, szereg odsłoniętych źródeł nad stołem – tego efektu nie da LED wbudowany w dyfuzor. Tu wygrywa lampa na żarówki.

Jest też różnica w etykietowaniu: oprawa z LED zintegrowanym ma własną klasę energetyczną, a w lampie na żarówki klasę ma dopiero źródło, które do niej wkręcisz. Dlaczego te klasy są dziś zwykle niskie, tłumaczymy w poradniku o etykiecie energetycznej.

Kinkiety na żarówki

Najczęstsze pytania

Czy do lampy z limitem 40 W mogę wkręcić LED 10 W?

Tak. Limit 40 W oznacza, że gniazdo wytrzyma źródło o poborze do 40 W, a LED 10 W pobiera czterokrotnie mniej. Taka żarówka daje ok. 1055 lm, czyli tyle, ile dawna żarówka 75 W – więcej, niż pozwalała ta lampa przy tradycyjnych źródłach.

Skąd wiem, jaki trzonek ma moja lampa?

Najprościej odczytać go z karty produktu lub instrukcji – trzonek jest tam podany obok maksymalnej mocy. Jeśli dokumentów nie masz, wyłącz zasilanie, wyjmij żarówkę i poszukaj oznaczenia na jej metalowej części. Gdy napis się starł, zmierz średnicę gwintu: ok. 27 mm to E27, ok. 14 mm to E14.

Skąd wiem, jaki kąt świecenia ma reflektor GU10?

Z opakowania: przy źródłach kierunkowych, takich jak reflektory GU10 czy ES111, przepisy UE wymagają podania kąta świecenia w stopniach. Na przykład żarówka ES111 9 W ma według karty produktu kąt 38°. Jak dobrać kąt do oświetlanego miejsca, wyjaśniamy w poradniku o oczkach i oprawach punktowych.